Elastan Nedir? Likra ile Farkı, Özellikleri ve Bakımı
Buyukbeden.net Editör EkibiYayın sorumlusu: BigBangYayın 4 dk okuma
Kısa cevap
Elastan (ABD'de spandex), kütlece en az %85 segmentli poliüretandan oluşan esnek bir sentetik liftir. Kopmadan beş katından fazla uzayıp neredeyse eski boyuna dönebilir. "Likra" ise The LYCRA Company'nin tescilli markası LYCRA®'dan gelir; genel ad elastandır. Isıya ve klora duyarlı olduğu için bakımında sıcak tambur ve klorlu ağartıcıdan kaçınılır.
- Tür
- Lif
- Köken
- Sentetik
- His
- Esnek; kumaşa geri dönüş kazandıran
- Esneme
- Yüksek
- Mevsim
- 4 mevsim
- Ütü
- Düşük ısı
- Diğer adları
- spandex, likra, lycra, streç
Bakım: Klorlu ağartıcı kullanılmaz (oksijenli olabilir). Ilık suda elde veya makinede yıkanır; askıda ya da düşük ısıda kurutulur. Gerekirse düşük ısıda ve hızlıca ütülenir. Karışımlarda etikette talimat yoksa ağırlıkça baskın life göre davranılır.
Artıları
- Kopmadan beş katından fazla uzayıp neredeyse eski boyuna dönebilir
- Az oranda bile hareket rahatlığı sağlar
- Pamuk, polyester, yün ve naylonla birlikte kullanılabilir
Eksileri
- Isıya, ışığa ve klora duyarlıdır
- Klorlu ağartıcıyla yıkanmaz, yüksek ısıda kurutulmaz
- Çok esnek dar ürünler giyim sırasında bollaşabilir
Giysi seçiminde etkisi
Editör notu: Elastan katkısı streç denim, streç gabardin ve örme kumaşlarda oturup kalkarken hareket rahatlığı verir. Çok ince ve yüksek elastanlı kumaş vücut hatlarını daha belirgin gösterebilir; bu bir tercih meselesidir, daha serbest bir görünüm için daha kalın kumaş seçilebilir. Esnemeye güvenip bedeni küçük almak yerine ölçünüze göre seçmek daha uzun ömürlü sonuç verir.
Elastan nedir?
Elastan, kütlece en az %85'i segmentli poliüretandan oluşan elastik bir sentetik liftir. ABD'de aynı lif "spandex" adıyla bilinir. Kopmadan beş katından fazla (yaklaşık %500'ün üzerinde) uzayıp neredeyse eski boyuna dönebilmesi, onu esnek kumaşların temel bileşeni yapar. İnternette rastlanan "%600–800 esner" gibi değerler için güvenilir kaynak bulamadığımızdan bunları kullanmıyoruz.
Elastan, spandex ve likra
"Elastan" ve "spandex" aynı lif sınıfının genel adlarıdır. LYCRA® ise The LYCRA Company'nin tescilli markasıdır ve ilk spandex lifi olarak tanıtılır; marka 1959'da DuPont tarafından piyasaya sürülmüştür. Türkçede yaygın "likra" sözcüğü bu markadan gelir. AB ve Türkiye etiketleme kurallarında resmi ad "elastan"dır; etikette "likra" yazıyorsa bu bir marka adı olarak bileşimin yanında yer alır.
Hissi ve esnekliği
Elastan tek başına giysi yapılmaz; kumaşın içinde çoğu zaman fark edilmeyecek kadar az oranda bulunur. Hissettiren şey esneme ve "toparlanma"dır: kumaş çekildikten sonra eski haline döner. Bu yüzden ana kumaşın tutumu korunurken giysi harekete uyum sağlar. Elastanın kendisi mevsim belirlemez; karıştığı lif belirler.
Elastanlı giysi nasıl yıkanır ve kurutulur?
| Adım | Öneri | Neden |
|---|---|---|
| Yıkama | Ilık su, elde veya makinede | Elastan ısıya duyarlıdır |
| Ağartıcı | Klorlu ağartıcı yok; oksijenli ağartıcı kullanılabilir | Elastan klora duyarlıdır |
| Ters çevirme | Özellikle tayt, jean ve spor giyimde | Yüzey ve renk korunur |
| Kurutma | Askıda veya düşük ısıda tambur | Yüksek ısı esnekliği azaltabilir |
| Ütü | Gerekirse düşük ısıda, hızlıca | Uzun ısı teması lifi yıpratır |
| Etiket yoksa | Ağırlıkça baskın life göre davranın | LYCRA'nın tüketici önerisi |
Tayt, streç jean ve mayoda esnekliği korumanın adımları elastanlı giysi bakımı rehberinde.
Büyük beden seçiminde elastanın etkisi
- Hareket rahatlığı: Az oranda elastan bile oturup kalkarken, merdiven çıkarken ve uzanırken kumaşın gerilmesini azaltır. Bel ve basende ölçü farkı olanlar için streç pantolon ve jeanler daha kolay oturabilir.
- Esneme geri dönüşü: Çok esnek, dar ürünlerde asıl konu geri dönüştür; geri dönüşü zayıf kumaşta diz ve oturak bölgesi gün içinde bollaşabilir. Kumaşı birkaç saniye gerip bırakarak ne kadar toparlandığına bakmak basit bir mağaza testidir.
- Görünüm: İnce ve yüksek elastanlı kumaş vücut hatlarını takip eder; daha kalın, sık örgülü veya scuba gibi çift katlı kumaş daha düz bir yüzey verir.
- Sürtünme ve nem: Elastanlı sentetik karışımlar teri az emer. İç bacakta sürtünmeyi azaltmak için nem çeken kumaşlar önerilir; bkz. ter ve kumaş.
Streç jean ve pantolon seçimi için kadın jean, kadın pantolon ve erkek jean rehberlerine bakın.
Elastan hangi liflerle karışır?
| Etikette | Ne değişir |
|---|---|
| %95 pamuk %5 elastan / %98 pamuk %2 elastan | Pamuğun tutumu ve emiciliği korunur; esneme ve toparlanma eklenir. Tişört, tayt, streç jean |
| Pamuk + polyester + elastan (ör. 85/14/1, 80/17/3) | Üretici örneklerinde görülen streç denim ve pantolon karışımları; polyester şekil koruma ve dayanıklılık katar |
| Polyester + elastan | Scuba, tayt ve spor giyim; esnek ve çabuk kuruyan ama teri az emen kumaş |
| Viskon / modal + elastan | Dökümlü ve esnek; modal-elastan iç giyimde yaygın. Viskon-elastana özel kaynak bulamadık |
| Poliamid + elastan | İç giyim ve mayoda sık görülür (ör. bir iç giyim ürününde %81 poliamid %19 elastan) |
"%2 elastan şu kadar, %5 elastan bu kadar esnetir" türünden oran genellemelerini doğrulayamadık; aynı oran farklı örgü ve dokumalarda farklı esneme verir. Oranların etikette nasıl okunduğunu kumaş karışımları ve içerik etiketi nasıl okunur sayfalarında anlattık. Streç denim için denim sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Elastan ile likra aynı şey mi?
Aynı lif sınıfından söz ederler. Elastan ve spandex genel adlardır; LYCRA® ise The LYCRA Company'nin tescilli markasıdır. Marka 1959'da DuPont tarafından tanıtılmıştır. Etikette resmi ad olan "elastan" yazılır.
Elastanlı giysiler nasıl yıkanır?
Klorlu ağartıcı kullanmadan ılık suda, elde veya makinede yıkanır; askıda ya da düşük ısıda kurutulur. Ürünün etiketinde talimat varsa her zaman ona uyun; yoksa ağırlıkça baskın life göre davranın.
Kumaşta ne kadar elastan olmalı?
Tek bir doğru oran yok. Kaynaklara göre denimde %3'e kadar elastan kullanılabiliyor ve az oranda elastan ana lifin görünüşünü ve tutumunu koruyor. "%2 şu kadar, %5 bu kadar esnetir" gibi genellemeleri doğrulayamadık; esneme arttıkça kumaşın eski haline dönüp dönmediği önem kazanır.
Streç pantolon neden gün içinde bollaşır?
Textile World'deki bir değerlendirmeye göre çok esnek, dar ürünlerde asıl sorun geri dönüştür: birkaç saatlik giyimde dizde ve oturakta bollaşma görülebilir. Geri dönüşü iyi kumaş ve doğru beden bunu azaltır.
Elastan neden zamanla esnekliğini kaybeder?
Elastan ısıya, ışığa ve klora duyarlıdır. Sıcak tambur, yüksek ısıda ütü, havuz suyu ve uzun süre güneş, lifin yıpranmasını hızlandırabilir. Düşük ısı ve klorsuz bakım ömrünü uzatır.
Bu kumaşın sık kullanıldığı kategoriler
Kaynaklar
- AB Yönetmeliği 1007/2011 Ek I – lif adları ve tanımları · Mevzuat · kontrol:
- 16 CFR 303.7 – genel lif adları · Mevzuat · kontrol:
- American Fiber Manufacturers Association – Spandex · Başvuru kaynağı · kontrol:
- Encyclopedia of Clothing and Fashion – Spandex · Başvuru kaynağı · kontrol:
- LYCRA – What is LYCRA fiber? · Markanın resmi sitesi · kontrol:
- LYCRA sık sorulan sorular – bakım · Markanın resmi sitesi · kontrol:
- Textile World – streç kumaşlarda geri dönüş · Editoryal · kontrol:
- Penti ürün sayfası – poliamid/elastan içerik örneği · Markanın resmi sitesi · kontrol:
- Wikipedia – Denim (streç denimde elastan oranı) · Başvuru kaynağı · kontrol:
- Wikipedia – Spandex · Başvuru kaynağı · kontrol:
Hazırlayan
Buyukbeden.net Editör Ekibi; beden, kumaş, stil ve alışveriş rehberlerini hazırlar. Beden tabloları ve teknik bilgiler yalnız kaynağı gösterilerek yayımlanır, kaynağı doğrulanamayan bilgi yazılmaz.
Yayın sorumlusu: BigBang (Kurucu ve yayın sorumlusu)
Son güncelleme:
Bunu da okuyun
